Kabul Etmek Pasif Bir Eylem midir?

Mindfulness ile tanışmadan önce "kabul" kelimesi bende pek de olumlu çağrışımlar uyandırmıyordu. Hatta dürüst olmak gerekirse, zaman zaman hâlâ aynı düşünce aklıma gelir. Çünkü hayat boyunca kabul etmek bize çoğu zaman şöyle öğretildi: "Değiştiremiyorsan kabul edeceksin." "Boş ver, tamam de geç." "Karşı çıkma, kabullen." Bu yüzden kabul etmek benim için uzun süre boyun eğmek, vazgeçmek ya da elimden hiçbir şey gelmediğini kabullenmek anlamına geliyordu. Kabul kelimesi bende huzurdan çok sıkışmışlık hissi uyandırıyordu.

Mindfulness ile tanıştıktan sonra ise kabul kavramına bambaşka bir yerden bakılabileceğini öğrendim. Mindfulness'ta kabul, pasif bir boyun eğme ya da pes etme hâli değildir. Tam tersine, şu anda var olan deneyime dürüstçe bakabilme cesaretidir. Çünkü bir şeyi değiştirebilmenin ilk adımı, onun zaten var olduğunu görebilmektir. Kabul, yaşananları sevmek, onaylamak ya da hoşumuza gitmeyen bir duruma razı olmak anlamına gelmez. Daha çok, şu anda olanı inkâr etmeden onunla temas kurabilmektir.

"Şu anda gerçekten ne oluyor?"

Mindfulness bizi tekrar tekrar bu soruya geri getirir. Peki neden kabul etmek bu kadar zor geliyor? Çünkü çoğu zaman yalnızca yaşadığımız olaylarla değil, onların varlığıyla da mücadele ediyoruz. Üzüldüğümüzde "Böyle hissetmemeliyim.", kaygılandığımızda "Neden hâlâ kaygılıyım?", öfkelendiğimizde ise "Bu kadar sinirlenmemem gerekiyordu." diye düşünebiliyoruz. Oysa bu düşünceler, yaşadığımız deneyimi değiştirmekten çok onunla verdiğimiz mücadeleyi artırabiliyor. Mindfulness'ta kabul, bu mücadeleden vazgeçmek değil; önce içinde bulunduğumuz deneyimi olduğu gibi görebilmektir. Çünkü bir şeyi değiştirmeye çalışmadan önce onun zaten var olduğunu fark etmemiz gerekir.

İlk bakışta kabul etmek ile değişim birbirine zıt gibi görünebilir. Sanki bir şeyi kabul edersek onu değiştirmekten vazgeçmişiz gibi hissedebiliriz. Oysa çoğu zaman tam tersi doğrudur. Gerçek değişim, içinde bulunduğumuz durumu net bir şekilde görebildiğimizde başlar. Görmezden geldiğimiz, inkâr ettiğimiz ya da sürekli kaçmaya çalıştığımız bir şeyi değiştirmemiz oldukça zordur.

Bunu basit bir örnekle düşünelim. Dışarı baktığınızda yağmur yağıyor. "Bugün yağmur yağmamalıydı." diye düşünmek yağmuru durdurmaz. Ancak "Bugün yağmur yağıyor." diyebildiğiniz anda gerçeklikle temas etmiş olursunuz. İşte o noktadan sonra şemsiyenizi alıp almamaya, dışarı çıkıp çıkmamaya ya da planınızı değiştirip değiştirmemeye karar verebilirsiniz. Kabul, yağmuru sevmek ya da istemek değildir; yağmur yağdığı gerçeğini görebilmektir.

Aynı şey duygularımız için de geçerlidir. Kaygıyı, öfkeyi ya da üzüntüyü istemeyebiliriz. Ancak onları yok saymak ya da hemen ortadan kaldırmaya çalışmak çoğu zaman işe yaramaz. Kabul, bu duyguları sevmek anlamına gelmez. Önce onların şu anda var olduğunu fark edebilmektir. Çünkü ancak o zaman onlara nasıl karşılık vermek istediğimizi daha bilinçli bir şekilde seçebiliriz.

Kabul, eylemsizlik değildir

Bu, haksızlığa sessiz kalmak gerektiği anlamına da gelmez. Örneğin biri size kırıcı sözler söylediğinde kabul etmek, "Bana böyle davranılması normal." demek değildir. Öncelikle içinizde öfke, üzüntü ya da hayal kırıklığı olduğunu fark edebilmektir. Çünkü ancak o gerçeği görebildiğinizde nasıl bir karşılık vermek istediğinizi de daha bilinçli seçebilirsiniz.

Bazen konuşmayı seçersiniz. Bazen sınır koymayı seçersiniz. Bazen bulunduğunuz ortamdan uzaklaşmayı seçersiniz. Bazen de o anda susmayı seçersiniz. Önemli olan, bu davranışların otomatik bir tepkiyle değil, bilinçli bir seçimle ortaya çıkmasıdır. Örneğin susmak çoğu zaman pasif bir davranış gibi düşünülebilir. Oysa susmak zorunda olmak ile susmayı bilinçli olarak tercih etmek arasında önemli bir fark vardır. Birinde çaresizlik hissi vardır; diğerinde ise seçim özgürlüğü. Mindfulness'ın geliştirmeye çalıştığı şey tam da bu seçim alanıdır.

Kabul bir sonuç değil, bir süreçtir

Kabul, tek seferde verilen bir karar değildir. "Tamam, artık kabul ettim." deyip bir daha zorlanmayacağımız bir noktaya ulaşmayız. Çoğu zaman aynı düşünceye, aynı duyguya ya da aynı dirence defalarca geri döneriz. Bazen kabul ettiğimizi düşündüğümüz bir durum, ertesi gün yeniden zorlayıcı gelebilir. Bu oldukça insani bir deneyimdir.

Mindfulness pratiği bize bunu öğretir: Her fark ediş yeni bir başlangıçtır. Her seferinde yeniden durabilir, yeniden fark edebilir ve yeniden şu ana dönebiliriz. Bu nedenle kabul, ulaşılan bir nokta değil; her gün yeniden pratik edilen bir tutumdur.

Meditasyonda kabul nasıl deneyimlenir?

Kabul kavramını meditasyon sırasında çok net gözlemleyebiliriz. Meditasyon yaparken dikkatinizin dağıldığını düşünün. O anda değiştirilemez gerçek şudur: Dikkatiniz dağıldı. Bunun üzerine zihnin eklediği "Ben bunu beceremiyorum.", "Yine olmadı.", "Benden meditasyoncu olmaz." ya da "Neden hâlâ odaklanamıyorum?" gibi cümleler ise yorumdur. Bunlar gerçeğin kendisi değil, zihnin o gerçeğe yüklediği anlamlardır. Mindfulness pratiği bizi yorumlarla savaşmaya değil, önce gerçeği olduğu gibi görebilmeye davet eder. Çünkü ancak o zaman dikkatimizi nazikçe yeniden nefese, bedenimize ya da içinde bulunduğumuz ana yönlendirebiliriz.

Belki de kabulün en özgürleştirici yanı tam olarak budur. Kabul, vazgeçmek değildir. Kabul, olanı olduğu gibi görebilmektir. Ve çoğu zaman gerçek değişim de tam olarak o noktada başlar.